Dr. Malaakuu Taayyeetiin
Akka addunyaattis ta’e Itoophiyaa keessatti dhukkubni sukkaaraa yeroodhaa gara yerootti babal’achaa jira. Yaadni dogoggoraa waa’ee dhukkuba sukkaaraa fi fayyisoota dogoggoraa (delusional healers) irrattis babal’ateera. Oomishaaleen qoricha aadaa dhukkuba sukkaaraa yaaluuf gargaaran asii fi achi dhagahama. Dubbii kana caalaa hammeessuuf, gaazexoonni fi dhaabbileen miidiyaa televijiinii dhaggeeffattoota baay’ee qaban ragaa saayinsii malee sheekkoo fi yaada dogoggoraa miidhaa geessisu babal’isuu fi bilisaan beeksisuuf waltajjii ta’aniiru.
Fayyistoonni haxxummaan kun dhaggeeffattootaa fi fayyistoota hedduu argachuuf sababni roga hedduu kan qabu yoo ta’u, sababni isaa tokko garuu hawaasa keessatti waa’ee dhukkuba sukkaaraa hubannoo dhabuudha. Yeroo baayyee odeeffannoo dogoggoraa tamsaasuun daldala hojjetu, yeroo tokko tokko sheekkoo fi sheekkoo sammuu hawaasaa keessatti amanamu irratti hundaa’uun.
Dhuguma ‘qoricha’ jedhaman kun nuuf hojjetuu? Deebiin isaa yeroo baay’ee lakki dha.
Guyyaa guyyaan namoonni amantii hin qabne hedduun “qoricha” sukkaara bifa shaayii, buna, mi’eessituu, baala mukaa fi kkf jedhamuun dogoggorfama. “Mi’eessituu kana keessaa fal’aana tokko bishaan ho’aa waliin garaa duwwaa yoo fudhatte; Shaayii kana gara aduu baateetti garagalchitee afuura tokkoon yoo dhugde” kkf. Yeroo tokko tokko michoota ykn miseensota maatii kabajamoo taʼaniin jajjabeeffamuu dandaʼa.
Namoonni dhukkuba sukkaaraa qaban hedduun gorsi fayyaa waa’ee nyaataa, sochii qaamaa, qorichaafi hordoffii gilukoosii baay’ee ta’e bu’aa battalaa waan hin argamneef, ykn gorsa burjaaja’aa, wal faallessu waan hin argamneef hakiimota dogoggoraan “karaa gabaabaa” ni kennina jedhanitti kufa.
Barbaacha akkasii qoricha hundaaf ta’u hanga ammaatti ragaa yaalaa kamiinuu hin deeggaramne. Omishni tokko dhukkuba sukkaaraa ni fayyisa jedhu kamiyyuu soba.Dhugaan jiru garuu, qorichi dhukkuba sukkaaraa dhukaasa ykn lilmoo tokko qofaan boqonnaa waaraa kennuu danda’u hin jiru.
Bu’aan abdachiisaa dhukkuba sukkaaraa gosa 1ffaa akka harkisu agarsiifamaa jira. Fakkeenyaaf, qorannoo dhiheenya kana gaggeeffameen, qorichi Teplizumab jedhamu namoota dhukkuba sukkaaraa gosa 1ffaa qabamuuf carraa guddaa qaban irratti jalqaba sukkaara dhiigaa hanga waggaa lamatti harkiseera. Qorichi kamiyyuu sukkaara qaama keessaa balleessuu danda’ee hin beeku – dhukkuba sukkaaraa gosa tokkootiif.
Yeroo ammaa kana qorichi dhukkuba sukkaaraa gosa 2ffaatiif illee dhiifama dhaabbataa kennuu danda’u addunyaa kanarra hin jiru. Kana jechuun abdiin hin jiru jechuu miti. Ulfaatina qaamaa guddaa hir’isuun dhaabbataadhaan dhabamsiisuun namoota tokko tokko, keessumaa kanneen dhukkuba sukkaaraa hin qabnee fi hin dulloomne irratti dhukkuba sukkaaraa irratti fooyya’iinsa guddaa fiduu danda’a; Qorichi hir’isuu ykn dhaabuun ni danda’ama (diabetes remission). Garuu sadarkaan kun itti fufiinsa qabaachuu dhiisuu mala.Carraan dhukkubni sukkaaraa deebi’ee dhufuu guddaa waan ta’eef akka waan fayyite fakkeessuun sirrii miti.
Abbaan Taayitaa Nyaataa fi Qorichaa Itiyoophiyaa fi dhaabbileen dhimmi ilaallatu biroo yaaliin dhukkuba sukkaaraa saayinsiidhaan mirkanaa’ee, nageenya fi bu’a qabeessa ta’uu isaa to’annoo cimaa kan geggeessan ta’us, yeroo baay’ee odeeffannoo dogoggoraa adda baasuun itti gaafatamummaa tokkoon tokkoon keenyaa ti.
Soba ‘dhukkuba sukkaaraa fayyisuu’ akkamitti adda baasuu dandeenya?
1. Oduu baay’ee gaarii ta’uu hin dandeenye kamiyyuu kan “fayyisuuf, yaaluuf ykn ittisuuf gargaara” jedhamee dhiyaatu kamiyyuu carraan soba ta’uu isaa guddaadha. Namni tokko baalli tokko “dhukkubbii saffisaan hir’isa,” “ulfaatina saffisaan hir’isa” ykn “sukkaara dhiigaa tasgabbeessuu mirkanaa’e” yoo jedhe, dhugaa miti. Himannaan fayyinaa kun ragaa saayinsiitiin kan deeggaramu yeroo muraasa.
2. Jechoota shakkisiisaa kanneen akka“hundumaa uumamaa”, “qoricha dinqii”, “qoricha ariifataa fi dhukkubbii hin qabne”, “miidhaa walqabatee hin qabne”, fi kkf fayyadamuun amanamummaa gadi buusu danda’a.
3. Jechoota walakkaa saayinsii hiika hin qabne kan akka ‘detoxification’ yoo fayyadamte dhugaa miti jechuudha.
4. Qorichi isaanii “wanta dhoksaa” qaba jedhanii fi kompaawundiin sun maal akka ta’e ifa miti jedhan shakkuun gaariidha.
5. Dhukkuba ‘qofa’ jedhu yoo qabaate soba jechuudha.’Mi’eessituu koo qofa’, ‘baala koo qofti’ fayyisa yoo jedhan rakkoon jira jechuudha. ‘Gorsi nyaataa koo qofatu sirriidha’ yoo jette akkas haa ta’u. Dhukkuba sukkaaraa akka dhukkuba dadhabbii namni tokko waan hin beekneef qofa nyaata isaa hin sirreessineef fideetti ilaaluun dogoggora.
6. Yoo warra shiraa (conspiracy theorists) ta’an, isaanis sobduudha. Fakkeenyaaf, oomishtoonni qorichaafi hakiimonni qoricha isa guddaa dhoksuuf walii galaniiru. Doktoroonni maallaqaan malaammaltummaadhaan guyyaa guyyaan qoricha bu’aa hin qabne akka fudhattu si gochuu fi kkf ta’uu danda’a.
7. Ragaan ragaa hin mirkanoofne (witness) irra caalaa beeksisa kaffaltii qabu ykn karaa biraatiin bu’aa argamsiisudha. Namni tokko malli wal’aansa koo ni hojjeta jedhee yoo dubbate waraqaa qorannoo karaa saayinsaawaa ta’een maxxansee dubbisuu qaba, garuu namoota muraasa eenyummaan isaanii hin mirkanoofne fuulduratti ragaa agarsiisuun mala duubatti hafummaa saayinsaawaa ta’eedha.
yaadachiisaa: Oduun garmalee gaarii ta’e soba ta’uu hin oolu.
Beekumsi meeshaa waraanaa guddaa fayyisoota gowwoomsaa akkasii irratti qabsaa’uuf nu gargaaruu danda’uudha. Yaadni dogoggoraa odeeffannoo fayyaa amanamaa fi sirrii ta’e argachuu babal’isuun furmaata argachuu danda’a.
Sababa kanaaf, sukkaara dabalatee dhimmoota fayyaa hedduu irratti hubannoo babal’isuuf gumaacha gaarii mataa kootii gochuuf karaa qabiyyee fi dhiheessi haaraan miidiyaa hawaasaa fi idilee irratti hojjechuuf yaada qaba.
Odeeffannoo fayyaa qulqulluu fi amanamaa lammiilee Itiyoophiyaa hundaaf geessuuf tattaaffii jalqabeera.Tattaaffiin kun namoota hedduu biratti akka dhaqqabamu gochuuf marsariitii fi fuula miidiyaa hawaasaa irratti odeeffannoo waliif qooduun affeeruun akka tumsitan gad of qabuun isin gaafadha.
Telegiraamii https://t.me/hakimmelaku
Tiktok https://www.tiktok.com/@hakimmelaku
#Odeeffannoo-Fayyaa-Qulqullina-Hundaaf
Hubachiisa: Qabiyyeen barreeffama kanaa odeeffannoo waliigalaa qofaaf kan qophaa’edha. Qorannoo ykn yaala dhuunfaaf ogeessa eegumsa fayyaa kee mariisisi.
Gaaffii dabalataa yoo qabaattan, Hospitaala Ispeeshaalaayizd Leenca Xiqur Anbassaatti Kutaa Dhukkuba Sukkaaraatti odeeffannoo kana kan qopheesse Dr. Malaakuu Taayyee qunnamuu dandeessu.