Dhukkuba sukkaaraa / Dr. Malaakuu Taayyeetiin
Haadholiin dhukkuba sukkaaraa ulfaa qabaachuun isaanii adda baafame hedduun da’umsa booda ni dagatu. Namoonni, ‘Doktorri koo sukkaara dhiiga koo erga da’ee booda akka sirreeffamu waan natti himeef, dhiise’ jedhanii yeroo dubbatan dhaga’uun waanuma barame dha. Daa’ima reefuu dhalate qabachuu fi kunuunsuun mataan isaa hojii baay’ee nama dadhabsiisu waan ta’eef haadholiin baay’een waa’ee fayyaa ofii isaanii illee yeroo itti yaadan hin qaban.
Wanti hubatamuu qabu tokko hordoffiin dhukkuba sukkaaraa ulfaa da’umsa booda hin xumuramu. Dubartiin dhukkuba sukkaaraa ulfaatiin qabamte erga deessee booda dhukkuba sukkaaraa ishee hordofuu itti fufuu qabdi. Qorannoon dhukkuba sukkaaraa da’umsa boodaa akkuma yeroo ulfaa wal’aansa fayyaa haadha eeguuf barbaachisaa dha.
Dhukkubni sukkaaraa da’umsa booda maaliif sakatta’ama?
Dhukkubni sukkaaraa ulfaa hormoonota sukkaara oomishanii fi gadameessaan oomishamaniin kan dhufudha. Kun haadholii shan keessaa tokko kan mudatu siʼa taʼu, dhibbeentaan 80 hafan immoo dhiphina hormoonii dandamachuudhaan sukkaara dhiiga isaanii hamma idilee taʼetti toʼachuu dandaʼu. Kana jechuun qoshtiin dubartoota ulfaa keessaa dhibbeentaan 20 dhiphina/qormaata hormoonota ulfaa dandamachuu hin danda’u jechuu dha.Sukkaarri dhiigaa erga da’umsa booda gara idileetti yoo deebi’ellee, mudachuu GDM jechuun dubartittiin gara fuulduraatti dhukkuba sukkaaraa gosa 2ffaa qabamuudhaaf carraa guddaa qaba jechuudha.
Mee yaada dhukkubni sukkaaraa ulfaa akkamitti carraa dhukkuba sukkaaraa gosa 2ffaa akka dabalu agarsiisuuf yaala.
Mee qoshtii keenya akka warshaa insuliinii oomishuuf yaadi. Akkuma beektan insuliiniin hormoonii sukkaara dhiigaa (glucose) gubatee anniisaa ta’uuf gargaaru dha. Yoo qoshtiin sirnaan hojjechaa jiraate madaallii sukkaara dhiigaa sirrii ta’e eeguuf insuliinii gahaa ni oomisha. Akkuma warshaan tokko fedhiin fayyadamtootaa yeroo dabalu oomisha dabalu, qoshtiiniis dhiphina hormoonii tasa ulfaan dhufu dandamachuuf oomisha insuliinii dabaluu qaba.Yoo qoshtiin fayyaa ta’e, fedhii oomisha insuliinii sababa ulfaatiin dabale guutuuf oomisha insuliinii gahumsaan guddisuu danda’a. Kunis sukkaara dhiigaa sadarkaa idilee irra akka turu taasisa. Garuu adeemsi oomisha insuliinii guddisuu fedhii gahaa yoo hin guunne, hammi sukkaara dhiigaa ol ka’uu jalqaba; Sukkaarri yeroo ulfaa ni uuma jechuudha.
Gaaffiin jiru, qoshtiin qormaata ulfaa dandamachuu danda’aa kan jedhudha. Yeroo ulfaa qaamni akka tasaa insuliinii dabalataa barbaada. Fedhii kana guutuuf qoshtiin hojii dabalataa hojjechuu qaba. Fedhii isaa guutuu yoo dadhabe hammi sukkaara dhiigaa ol ka’a. Erga deessee boodas dhiphina garmalee yoo itti daballe (ulfaatina qaamaa yoo daballe, nyaata sirrii hin taane yoo nyaanne, sochii qaamaa yoo hin goone, dhiphina, qoricha sukkaara oomishu yoo fudhanne fi kkf) qoshtiin dandamachuu akka hin dandeenye agarsiisa.Kanaaf, salphaatti dhukkuba sukkaaraa gosa 2ffaatti nama geessa.
Dhukkubni sukkaaraa yeroo ulfaa mallattoo qormaata meetaabolii fuuldura isaa jiru dandamachuu akka hin dandeenye kan agarsiisu dha. Yoo qoshtiin yeroo ulfaa qormaata kana dandamachuu dadhabe, dhiphina meetaabolii jireenya booda dhufu irraa dandamachuu dhabuun isaa carraa guddaa dha.
Akka qorannoowwanii fi muuxannoowwan idil-addunyaatti dubartoonni yeroo ulfaa dhukkuba sukkaaraatiin qabamuun isaanii adda baafame keessaa walakkaan isaanii tarkaanfii ittisaa fi sirreeffamaa barbaachisaa ta’e yoo hin fudhanne ulfa booda waggaa 5 hanga 10 keessatti dhukkuba sukkaaraa gosa 2ffaa ni qabaatu.
Sakatta’iinsa dhukkuba sukkaaraa da’umsa boodaa
Dhukkuba sukkaaraa gara fuulduraatti hir’isuu fi ittisuuf tarkaanfiiwwan ijoo keessaa tokko qorannoo dha.
Da’umsaa booda torban 6 hanga 12 booda sukkaara dhiiga keessanii irra deebi’anii qorachuun sukkaara dhiiga keessanii sirrii ta’uu isaa mirkaneeffachuu qabdu. Sana booda yoo xiqqaate waggaa sadiitti qorannoo dhukkuba sukkaaraa keessan ilaaluu qabdu.
Yoo dhukkubni sukkaaraa duraa argame, hordoffiin yeroo hunda godhamuu fi jijjiiramni akkaataa jireenyaa gara dhukkuba sukkaaraa gosa 2ffaatti akka hin guddanne ittisuu danda’a.
Dhukkubni sukkaaraa GDM booda akkamitti ittifamuu danda’a?
Da’umsa booda carraa dhukkuba sukkaaraa qabamuu hir’isuuf tarkaanfiiwwan ittisaa hedduun fudhatamuu danda’u. Dubartoota hundaaf foormulaa akkaataa jireenyaa tokko lafa kaa’uun kan hin danda’amne ta’us, qajeeltoowwan ijoo kanneen armaan gadiiti.
Malli Ittisa keenya inni guddaan nyaata fayya qabeessaa fi madaalawaa dha. Kana jechuun, akkaataa nyaata cimaa hordofuun dirqama miti. Nyaata qophaa’e dhiisanii kuduraalee, fuduraalee fi midhaan guutuu faayibariin badhaadhan filadhu. Nyaata sukkaara salphaa qabu kan faayibara baay’ee hin qabne hir’isi. Dhugaatii/nyaata lallaafaa fi mi’aawaa irraa fagaadhu. Alkoolii ykn sigaaraa hin fayyadamin.
Jireenya fayya qabeessa kan biraan sochii qaamaa yeroo hunda gochuudha. Dirqama mana ispoortii deemuun si hin barbaachisu. Garuu hamma dandeessu socho’i, yeroo carraa argatte hundatti. Guyyaatti yoo xiqqaate daqiiqaa 30 socho’i, tarkaanfii 10,000 ol deemi. Yoo danda’ame torbanitti al lama ykn sadii shaakala humnaa raawwadhu. Sochiiwwan si gammachiisan kan akka shubbisaa, bishaan daakuu, yogaa fi kkf kamiyyuu hojjedhu.
Ulfaatina qaamaa to’achuun murteessaadha. Nyaanni fi sochiin qaamaa waan jeeqamuuf ulfaatina qaamaa da’umsa booda hir’isuun salphaa miti. Garuu yoo sirritti hordoftan sirreeffamuu danda’a.
Dubartoonni harma hoosisan carraan dhukkuba sukkaaraa gosa 2ffaa qabamuu isaanii xiqqaadha. Harma hoosisuun hamma sukkaara dhiigaa to’achuuf waan gargaaruuf harma hoosisuu itti yaadi.
Hordoffii hordofuu hin dagatiin!
Cuunfaa
Dubartoonni hedduun kunuunsa ijoollee isaanii qofa irratti xiyyeeffachuun fayyaa ofii yeroo dagatan mul’atu. Itti gaafatamummaa daa’ima boqonnaa hin qabne guddisuu, daayiiparii jijjiiruu, hirriba dhabuu fi kkf irraa kan ka’e haadholiin qorannoo dhukkuba sukkaaraa da’umsa boodaa gochuu dagachuu danda’u. Fayyaa ofii kunuunsuun waan dursa kennituuf hin ta’u. Garuu fayyaa haadha eeguun akka nageenya maatii guutuu eeguu waan ta’eef xiyyeeffannoo barbaada.
Kanaafuu, yoo GDM qabaatte, har’a qorannoo dhukkuba sukkaaraa da’umsa boodaa beellama qabadhu.
Haadha GDM qabatte yoo beektan akka qoratamtu yaadachiisaa.
Yoo ogeessa fayyaa taate, haati hundi GDM booda akka hordoftu jajjabeessi.
Fayyaa yeroo dheeraa keessan eeguuf amma tarkaanfii ittisaa fudhadhaa.
Hubachiisa: Yaadonni barreeffama kana keessatti argaman odeeffannoo waliigalaa qofaaf kan qophaa’aniidha. Qorannoo ykn yaala dhuunfaaf, kutaa dhukkuba sukkaaraa hospitaala addaa Xiqur Anbassaatti ykn hospitaalota dhuunfaa keessatti Dr. Malaakuu mariisisuu dandeessu.
Gorsa fayyaa qabatamaa odeeffannoo qabuu fi mirkanaa’eef bloogii Dr Malaakuu , Telegram, YouTube & Tiktok hordofaa. Odeeffannoo mirkanaa’e kana namoota biroof akka qooddan kabajaan isin affeera.