Waamicha hawaasaa adda baasuu fi dafanii rifaralaa Dhibee Kolestroolii Maatii – call for community diagnosis and early referral of Familial Hypercholesterolemia (FH)

Lipidology /Dr. Melaku Taayyeetiin


Kolestrooliin maatii (Familial Hypercholesterolemia, FH) dhibee jeneetikii beekamaa ta’ee fi kolestroolii olka’aa fiduudhaan carraa dhukkuba onnee dabaluudha. Dhukkubni onnee dhukkuba daa’immanii fi dargaggoota fiiguuf gahaa hin taane kan miidhu yoo ta’u, yeroon yoo hin yaalamne dhukkuba lubbuu namaa galaafatudha.


Akka addunyaatti namoota 300 keessaa tokko akka miidhu kan mirkanaa’e yoo ta’u, dhukkuba meetaabolii dhalootaan argamu keessaa isa baay’inaan mul’atudha. Dhukkubni kun biyya keenya Itoophiyaa keessa akka jiru ragaaleen jiraatanis, hammi dhibee kanaa namoota kuma 100 ol miidhuu akka danda’u tilmaamuun alatti bal’inaan hin beekamu.


Dhukkuba hamaa kana yaaluuf namni hundi gargaaruu danda’a! Kana jechuun, mallattoolee dhibee kanaa ofii, miseensota maatii, hiriyoota ykn bakka hojii irratti mul’atan ilaaluu fi adda baasuun, gara dhaabbata fayyaa deemuun sirnaan adda baasuu fi yaala akka argatan jajjabeessuun hojii lubbuu baraaruu hojjechuu danda’u.


Mallattoolee namni kamiyyuu arguu danda’u:

  • Xanthomaan mallattoo dhukkuba kanaa isa guddaadha. Dhiita’aan kun tendons naannoo jilba, jilba, harka ykn jilbaatti mul’achuu danda’a. Xanthelasma naannoo ijaas mul’achuu danda’a. Dhiitaan kun salphaatti kan mul’atu yoo ta’u halluu keelloo kan qabu yoo ta’u, kolestrooliin gogaa fi tendon keessatti yeroo kuufamu kan uumamudha.
  • Arcus cornealis mul’ata dhukkuba kolestroolii kan biraa ta’uu danda’a. Kun geengoo halluu adii ykn halluu diimaa qabuu fi kolestrooliin qarqara leensii ijaa irratti yeroo kuufamu uumamudha. Maanguddoota irratti baay’inaan kan mul’atu yoo ta’u, namoota umuriin isaanii waggaa 45 gadi ta’e irrattis baay’inaan mul’ata.
  • Miseensota maatii keessaa tokko umurii dargaggummaa isaaniitti osoo umuriin isaanii waggaa 50 hin guutin dhukkuba onnee tasa (heart attack) ykn dhiigni sammuu keessatti dhangala’uu(stroke) yoo qabaate, mallattoo dhukkuba kolestroolii kanaas ta’uu danda’a.
  • Yeroo qorannoo fayyaa waliigalaa kan biraatti kolestrooliin olka’aan yoo argame, kolestrooliin maatii olka’aa ta’uu danda’a.

   Dhibee kana beekuun namoota miidhaman dafanii adda baasuun maaliif barbaachise?


Namoonni dhibee kolestroolii dhalootaan dhufu kana qaban dafanii yoo adda baafaman, yaala sirrii ta’ee fi akkaataa jireenyaa yoo jijjiiran umurii dheeraa fi fayyaa ta’e jiraachuu danda’u. Mallattoolee salphaa kana beekuudhaan hawaasa keenya keessatti miidhamtoonni dhibee kanaa osoo balaan dhukkuba onnee hin mudatin yaalamuu fi ittisuun ni danda’ama.


Rakkoo kolestroolii dhalootaan dhufu adda baasuun dargaggoota irratti dhukkuba onnee ittisuuf tattaaffii biyyoolessaa gargaaruu. Mallattoolee dhibee kolestroolii maatii (FH) naannoo jiraattan fi hojjettan keessatti mul’atan beekuun kana akka goonu! Namoota biroos haa beekan.


Odeeffannoo kana maatii, hiriyoota fi ollaa keessaniif qoodaa.


Hubachiisa: Qabiyyeen barreeffama kanaa odeeffannoo waliigalaa qofaaf kan qophaa’edha. Qorannoo ykn yaala dhuunfaaf ogeessa  fayyaa kessan mariisisaa.


Odeeffannoon kun akka isin fayyadu abdiin qaba! Gaaffii dabalataa yoo qabaattan barreessaa odeeffannoo kanaa Dr. Melaku Taye fi waahillan isaa Kutaa Dhukkuba Sukkaaraa Hospitaala xiqur Anbassaatti qunnamuu dandeessu. Fayyaa keessan qaalii eeguuf maal gochuu akka qabdan gorsa qabatamaa dabalataa argachuuf marsariitii Dr. Melaku www.melakutaye.com fi miidiyaa hawaasaa @hakimmelaku hordofaa!

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Scroll to Top